woensdag 7 november 2012

Over pesten en gepest worden

Het hing al een tijdje in de lucht. Die middag voelde niet goed. Ik was 10 en ik bleef nog wat dralen op school. De juf vond dat ik alle klusjes in de klas wel had gedaan. Iedereen was weg. Ook ik moest richting huis. Op het paadje achter de kerk verschenen ze ineens vanuit de bosjes. Ze waren met z’n drieën. Ik wilde doorlopen, maar ze sneden me de pas af. Met een flinke zet werd ik tegen de muur geduwd. Op hun gezichten een vuile grijns. Er werd wat geplaagd, een scheldwoord hier en daar, een schijnbeweging. Ik was het wel gewend. En toen flikkerde het staal voor mijn ogen. Een mes. Met een paar woorden maakten ze het mij duidelijk: Dat mes was niet voor mij. Ergens deze week zou ik mijn hond ermee aantreffen, het mes in zijn buik wel te verstaan. En daarmee raakten zij mij recht in mijn hart. Want mijn hond was mijn vriendje. De enige die er altijd voor me was en tegen me aan kwam zitten als ik verdrietig was. Zonder woorden, maar met alle empathie en troost die ik nodig had. En ik wist dat ik hem niet kon beschermen. Omdat ik naar school moest, omdat ik niet geloofd zou worden, omdat... De onmacht, dat alleen staan, je niet kunnen verweren. Dat is de kern van pesten.

Is pesten noodzakelijk?
Deze week laait de discussie over pesten weer op, naar aanleiding van de dood van Tim Ribberink. Veel mensen die ontzet zijn, die roepen dat pesten strafbaar moet worden. Soms echte verontwaardiging. Ook veel loze one-liners. Op Twitter stelt @EdwinKorver (lees hier de twitterdiscussie) dat pesten noodzakelijk is, het zou de hiërarchie in een groep bepalen. Net zoals apen met bijten en vechten de rangorde in hun groep vaststellen. Er zullen dan leiders op staan die grenzen stellen, betoogt hij. Helaas weten ‘gepesten’ maar al te goed dat die leiders zich vaak in geen velden of wegen vertonen. Dat pesten meestal buiten het zicht gebeurt van diegenen die grenzen kunnen stellen. Dat pesten niet goed te stoppen is, omdat het altijd gebruik maakt van de onmacht. En ook dat de pesters meestal handelen vanuit hun eigen onzekerheid.

Terugvechten?
Schelden doet geen pijn. Gewoon terugvechten, met een grap of zo, werd mij voorgehouden. Maar met mijn 10 jaar was ik nog niet zo spitsvondig. En bovendien kreeg ik het gevoel dat ik het over mezelf afriep, want ik ging toch zo snel huilen. En ja een huilebalk, daar hebben maar weinigen sympathie voor. De leraren en volwassen om mij heen in ieder geval niet. De onmacht die je voelt, tekent je voorgoed. Je beschermt jezelf, door een flinke muur rondom je hart te bouwen. Of door je af te zonderen. Mensen niet meer dicht bij te laten komen. Of door alvast (verbaal) vooruit te vechten. Ik geloof dat het geholpen zou hebben, als indertijd erkend zou zijn dat ik gepest werd. Als ik begeleid zou zijn om mij te leren mij te verweren. Als ik terug had mogen vechten. Maar ik leerde “de eer aan mezelf te houden”. Dat vechten of schelden mij net zo slecht zou maken als de pesters. 

Hoe zou ik zijn als ik niet gepest was?
Het gesprek op Twitter (hoezo oppervlakkig medium?) ging uiteindelijk over of de gebeurtenissen je hebben gemaakt tot wie je bent, en of je daar blij mee bent. Jazeker heeft het mij gevormd, in positieve èn negatieve zin. Ik ben er harder door geworden en vecht vaak al, voordat het nodig is. Dat komt soms heftig aan bij mensen om me heen, vooral die me niet zo goed kennen. En je komt bij mij niet heel snel in m’n hart. Ik kijk nogal de kat uit boom, in die zin. Maar ik heb ook geleerd om voor mezelf op te komen. Om te vechten voor mijzelf, boven mezelf uit te stijgen en trots te zijn op mezelf. Toch vraag ik me soms wel eens af, wie ik was geweest als ik niet was gepest. Zou ik zachter zijn, voor mezelf en voor de mensen om me heen?

Pesten mag nooit!
Maar ik blijf me verzetten tegen de stelling dat pesten een ‘noodzakelijkheid’ is om krachten tussen mensen in groepen vast te stellen, dat het onderdeel is van de ontdekking van het individu. Natuurlijk gebeurt dat, ook onder kinderen, in omgang en spel en soms wat hardhandiger. Het wordt pesten en dus verwerpelijk, als het gaat om mensen te kwetsen, te pakken op hun zwakke plek, om hen weerloos te maken in hun onmacht. Dan moeten er anderen opstaan en de hand reiken. Of dat nu ouders, leraren of omstanders zijn. Dat is ieders verantwoordelijkheid. En dat gebeurt veel te weinig, ook omdat onderschat wordt hoe erg het is. Bedenk goed, dat pesten zich onder de oppervlakte afspeelt, bij voorkeur uit het zicht. En als je dus een pesterij waarneemt, dit meestal het topje van een hele grote ijsberg is. Lees de verhalen van de ouders en school van Tim die niet in de gaten hadden wat er in zijn leven afspeelde. De wonden die pesten achterlaat zijn diep en hard. Dat verdient niemand.

Tot slot nog een mooie column, van Marijn de Vries, die misschien wel geen wielrenster was geworden als ze niet gepest was? Wat een krachtig mens.

8 opmerkingen:

  1. Zoals ik gisteren al schreef: je bent geworden wie je bent. Koester wie je bent, niet wie je had kunnen zijn.

    Het leven is hard, dat heb je al jong geleerd. Het is niet eerlijk, niet fair. Zeker niet rechtvaardig. Maar het zijn jeugdlessen. Noodzakelijk. Om voorbereid te zijn op wat er later in je leven te gebeuren stond.

    Je weerbaarheid nu, het snel van je afbijten, het zijn je wapens geworden in een wereld die vele malen harder is dan die kinderen toen in de bosjes.

    Vind het moedig dat je dit schrijft. Het maakt je tot voorbeeld van anderen. En het maakt je sterk!

    Pesten is en blijft evenwel van alle tijden. Het is een manier om onderling 'te testen' hoe ver je kunt gaan.

    Natuurlijk, het kan ook te ver gaan. Sociaal benadeelden (kinderen van gescheiden ouders, alcoholisten, etc.) kunnen het 'jeugdspel' verharden door gevoelens van boosheid en frustratie. Maar blijft: dat kom je in je latere leven ook tegen.

    Begrijp dat je je tegen deze visie verzet. Dat is een gevolg van een maatschappij, die ervan uitgaat dat alles met 'denken' (homo luminus) is op te lossen. Maar die maatschappij gaat te gemakkelijk voorbij aan wie we primair zijn: een lichaam, wat zich moet voortplanten. En daarbij is alles geoorloofd om de beste genen aan te trekken. Desnoods ten koste van anderen. Ook in onze 'natuur' gelden de natuurwetten.

    Wanneer gaat plagen over in pesten en wanneer wordt pesten destructief? Die grens is m.i. vloeibaar: het ene kind huilt na een plaagstootje, de ander pas als het in elkaar geslagen wordt. Ook dit maakt evenwel onderdeel uit van het 'testen' en 'grenzen stellen'. Ook dat heb je later in je leven nodig.

    Kortom, pesten is noodzakelijk. Net als gepest worden. Of te ervaren wat er gebeurt als je ingrijpt. Of juist de situatie negeert. Wees blij dat je 'het leven' hebt kunt oefenen, toen het nog niet om het 'echie' ging en de consequenties beperkt bleven.

    We leven zoals Desmond Morris zo mooi schreef 'op een apenrots'. Met al die computers, sociale netwerken en andere high-tech vergeten we wel eens dat onze biologisch identiteit minstens zo belangrijk is als onze rationaliteit. En dat je overleven niet snel genoeg kunt leren.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dank voor je reactie Edwin. Ik vind het prachtig dat we via deze afstandelijke media toch een diepgaande discussie kunnen hebben over zaken die ons raken. Ik kan een eind met je meegaan, dat het 'de natuur' is dat we onze plaats leren, ook via kinderspel. Maar ik geloof dat we verder zijn geëvolueerd dan beesten, juist omdat we kunnen nadenken over gevolgen. En dat schept de verantwoordelijkheid om ons beter te gedragen dan dieren. Ook al leven we op een 'Apenrots'.

      Verwijderen
  2. Hallo Calijn,

    Verschrikkelijk. Helaas herkenbaar. Gelukkig heeft het leven jou later ook veel goeds gebracht.

    liefs,

    Inger (van vroeger)

    BeantwoordenVerwijderen
  3. De opmerking van Edwin streek mij direct tegen de haren in, wat een ge... *kuch* zeg. Nee, noodzakelijk zijn dit soort emotionele littekens nooit en daar zal ik ook niet van overtuigd worden.
    Ik vind je blogpost ontzettend mooi en knap verwoord, respect meid!

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Begrijp je reactie. Het is natuurlijk niet leuk om gepest te worden. Maar weerbaarheid moet je gewoonweg 'leren'. Niet uit boekjes, maar door te ervaren wat zwakte en sterkte met je doet. En hoe anderen met die krachten jegens jou omgaan.

      Net als elk dier moeten ook wij al jong leren overleven door een proces wat 'socialisatie' genoemd wordt. Het is overigens niet verstandig om afstand te nemen van het vergelijk met de dierenwereld, want genetisch zijn we praktisch identiek.

      Door je als mens 'sociaal' te verheffen boven dieren maken we bovendien dezelfde denkfout als de pester die de zwakkere als mindere beschouwt.

      p.s. Overigens ben ik zelf nooit gepest geweest, maar heb wel diverse malen ingegrepen als dat bij een ander wel gebeurde - als het uit de hand liep. Verder heb ik mijn portie tegenslag in het leven gehad. Meer dan me lief is. Niet om me hier te beklagen, maar om mezelf enig recht van spreken te geven als het gaat om 'levenservaring' en begrip van 'groepsgedrag'.

      Verwijderen
    2. Edwin, dank voor je reactie. Je merkt dat niet alleen ik "gekieteld" wordt door je denkwijze. Niet leuk om gepest te worden, is een understatement. Je noemt het een denkfout om onszelf als beter dan dieren te beschouwen, dat zou de pester ook doen. Ik wil graag een stukje citeren dat een van de pesters van Tim op het internet heeft achtergelaten. Een denkwijze die hem vrijpleit van verantwoordelijkheid voor zijn gedrag, helaas. De schrijver is "anoniem":

      Ik moet bekennen dat ik Tim in het verleden met regelmaat heb lopen treiteren. Maar dit is een volstrekt normaal fenomeen onder jongere om onderlinge sociale verhoudingen aan te kaarten. Laat ik stellen dat pootje-haken gemiddeld gezien meer leed veroorzaakt. Daar waar 10% van de jeugd weleens gepest wordt, en nog eens 10% de anderen pesten, moeten we concluderen dat de oorzaak voor deze tragedie niet bij het pesten lag. Had hij zich maar meer uitgelaten over de last die hij hiervan ondervond richting zijn ouders, vrienden of een psychiater, dan had hij de oorzaak en last van het treiteren wellicht kunnen verhelpen of er simpelweg beter mee weten om te gaan. Maar zijn actie kwam als een bliksem uit heldere hemel. Het feit dat ik dit hier durf te bekennen geeft aan dat treiteren geen misdaad is. Hoe graag we nu ook met een vingertje willen wijzen naar wat pestkoppen (ik was niet de enige), ligt de oorzaak (niet kunnen omgaan met treieteren) toch echt bij Tim. Dat doet niks af van deze tragedie, alleen een verweer tegen de massa die nu een zondebok aan het zoeken is."

      Verwijderen
  4. Mooi verhaal, Calijn. Al is mooi tweestrijdig, het is mooi geschreven maar jammer dat het allemaal gebeurd is. Pesten is iets dat nog veel te veel voorkomt, het liefst vanal willen we dat het stopt. Overal zien mensen dat het iets is dat weinig goed oplevert, maar toch blijven ze het doen... Ergens snap ik dat toch niet :-(. Ikzelf heb ook net een blog opgericht over pesten en dergelijke. Wil je deze ook ff lezen? http://beyourself01.wordpress.com THX! En keep up the good work, ik blijf jou zeker volgen!

    BeantwoordenVerwijderen